پەپ ئاپی ڤایرۆسی ساختە: چی بکەیت کاتێک شاشەکەت دەڵێت هاک کراویت
تۆ سەیری ڤیدیۆیەک دەکەیت یان ماڵپەڕێک دەڕۆیت کاتێک شاشەکەت سوور دەبێتەوە. دەنگێکی بەرز یان زەنگی ئاگادارکردنەوە دەڵێت "ئامێرەکەت تووش بووە! ئێستا پەیوەندی بە پشتگیرییەوە بکە!" دڵت باز دەدات. ئەمەش ڕێک ئەوەیە کە فێڵبازەکە دەیەوێت. پۆپ ئاپی ساختەی پشتگیری تەکنەلۆژیا بە دروستکردنی ترس و دڵەڕاوکێ کاردەکات بۆیە پێش ئەوەی بیربکەیتەوە مامەڵە دەکەیت.
چۆن فێڵەکە کاردەکات
بەزۆری پەپ ئاپەکە تەنها وێب پەڕێکە کە بە شێوەیەک دیزاین کراوە کە وەک ئاگادارکردنەوەی سیستەم دەربکەوێت. لەوانەیە لۆگۆی فەرمی بەکاربهێنێت، کاتژمێری ژماردنەوەی پاشەکشە یان نامەیەک کە دەڵێت وێنەکانت، وشەی نهێنی یان وردەکارییەکانی بانکەکەت لە مەترسیدان. نزیکەی هەمیشە پاڵت دەنێت بەرەو یەکێک لەم کردارانە:
- پەیوەندیکردن بە ژمارەیەکی تەلەفۆنی "پشتیوانی".
- دابەزاندنی ئەپی "پاککەرەوە" یان "ئاسایشی".
- دانانی ئامرازێکی دەستگەیشتن لە دوورەوە کە ڕێگە بە کەسێک دەدات ئامێرەکەت کۆنتڕۆڵ بکات.
- پارەدان بۆ "چاکردنەوە" یان "ئابونە"یەکی بێمانا، هەندێکجار بە کارتی دیاری.
کاتێک فێڵبازێک لە دوورەوە دەستی پێ بگات، دەتوانێت بە فایلەکانتدا بگەڕێت، چوونەژوورەوە بدزێت یان قفڵت بکات تا پارە دەدەیت.
ئاڵای سوور کە ساختەیە
- لە وێبگەڕەکەتدا دەردەکەوێت. ئاگادارکردنەوەی ئاسایشی ڕاستەقینە لە نەرمەکاڵایەکەوە دێت کە پێشتر لەسەر ئامێرەکەت دامەزراوە، نەک لە ماڵپەڕێکی هەڕەمەکییەوە.
- ژمارەی تەلەفۆنێک دەدات. کۆمپانیاکانی وەک مایکرۆسۆفت و ئەپڵ و گووگڵ ئەو هۆشدارییانە پیشان نادەن کە پێت بڵێن پەیوەندی بە ژمارەیەکەوە بکە.
- فشار بەکاردەهێنێت. کاتژمێری ژماردنەوەی پاشەکشە، زەنگ و هەڕەشەکانی وەک "داتاکانت دەسڕدرێنەوە" تاکتیکی دەستکاریکردنن.
- شاشەکەت بلۆک دەکات. دۆخی تەواوی شاشە و دوگمەی داخستنی لەکارکەوتوو فێڵن بۆ ئەوەی لاپەڕەکە هەست بە جددی بکات.
- داوای پارە دەکات بە شێوازی نامۆ. کارتی دیاری، کریپتۆ یان گواستنەوەی بانکی نیشانەیەکی ڕوونە بۆ فێڵکردن.
لە ئێستادا چی بکەین
- ئارام بگرن و پەیوەندی مەکەن. لە پەلەوەرەکەدا هیچ شتێک لێ مەدە، کلیک مەکە و مەنووسە.
- لاپەڕەکە دابخە. لە کۆمپیوتەردا هەوڵبدە تابەکە دابخەیت. ئەگەر داناخرێت، Task Manager (Ctrl + Shift + Esc لە ویندۆز) یان Force Quit (Command + Option + Esc لە Mac) بەکاربهێنە بۆ کوژاندنەوەی وێبگەڕەکە.
- لە مۆبایل یان تابلێتێکدا، بگۆڕە بۆ تێڕوانینی گشتی ئەپەکەت و وێبگەڕەکە دوور بخەرەوە. ئەگەر پێویست بوو ئامێرەکە دووبارە دابمەزرێنەرەوە.
- کاتێک وێبگەڕەکە دەکەیتەوە تابە کۆنەکان مەگەڕێنەرەوە . هەڵبژێرە کە بە تازەیی دەست پێ بکەیت.
- دابەزاندنەکانت بپشکنە. ئەگەر شتێک دابەزێنرا، مەیکەرەوە. بیسڕەوە.
- سکانێک بەو ئامرازە ئاسایشییە ئەنجام بدە کە پێشتر لەناو ئامێرەکەتدا دروستکراوە یان ئەو ئامرازەی کە خۆت لە فرۆشگایەکی فەرمیەوە دامەزراندووە.
ئەگەر پێشتر کلیکت کردووە یان پەیوەندیت کردووە
ئەوە ڕوودەدات، وە شتێک نییە کە شەرمەزاری لێ بکرێت. فێڵبازەکان لەم کارەدا لێهاتوون. خێرا مامەڵە بکە:
- ڕاستەوخۆ بە دایک و باوک، چاودێر یان مامۆستا بڵێ. بوونی کەسێکی تر کە یارمەتی بدات هەموو شتێک ئاسانتر دەکات.
- ئەگەر ڕێگە بە کەسێک بدەیت ئامێرەکەت کۆنتڕۆڵ بکات پەیوەندی لە ئینتەرنێت ببڕە . وای فای بکوژێنەرەوە یان کێبڵەکە بکەرەوە.
- هەر ئەپێکی دەستگەیشتن لە دوورەوە کە پێت وترابوو دایبمەزرێنە، لاببە .
- وشەی نهێنیەکانت لە ئامێرێکی جیاواز و سەلامەتەوە بگۆڕە ، لە ئیمەیڵەوە دەست پێبکە، بەو پێیەی دەتوانێت ئەکاونتەکانی ترت ڕێست بکاتەوە. لەو شوێنانەی کە دەتوانیت ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری داگیرسێنە.
- ئەگەر هەر وردەکارییەکی پارەدان هاوبەش بوو یان پارە نێردرا ، پەیوەندی بە بانکی یان دابینکەری کارتەوە بکە . پێویستە کەسێکی گەورەساڵ مامەڵە لەگەڵ ئەم بابەتەدا بکات.
- ڕاپۆرتی بکە بۆ پاراستنی بەکاربەری ناوخۆیی خۆت یان خزمەتگوزاری ڕاپۆرتکردنی تاوانە ئەلیکترۆنییەکان، و بۆ ئەو پلاتفۆرمەی کە پەلەوەرەکەی لێ دەرکەوتووە.
وازی لێ بێنە کە دووبارە نەبێتەوە
- ئاگادارکردنەوەکانی وێبگەڕ لە سایتەکانەوە بلۆک بکە کە متمانەت پێی نییە. هەندێک ئاگادارکردنەوەی ساختە لە ڕێگەی مۆڵەتی ئاگادارکردنەوە دەنێردرێت کە پێشتر ڕێگەت پێدابوو. ڕێکخستنەکانی ماڵپەڕی وێبگەڕەکەت بپشکنە و هەر شتێکی گوماناوی لاببە.
- سیستەم و ئەپەکانت بە نوێکردنەوە بهێڵەرەوە. نوێکردنەوەکان ئەو بۆشاییە ئەمنییانە چارەسەر دەکەن کە فێڵبازەکان پشتیان پێدەبەستن.
- ئاگاداربە لە سایتە مەترسیدارەکاندا، وەکو ستریمینگی دزراو، فێڵکردنی یارییە بێبەرامبەرەکان و لاپەڕەکانی دابەزاندنی نافەرمی. ئەوان سەرچاوەی باوی ئەم پەلەوەرانەن.
- تەنها لە فرۆشگا فەرمییەکانەوە ئەپەکان دابمەزرێنە و پێش دابەزاندنی ناوی گەشەپێدەرەکە بخوێنەرەوە.
- ئەگەر خێزانەکەت ڕازی بوون، ڕێگریکەری ڕێکلام لە سەرچاوەیەکی بەناوبانگەوە بەکاربهێنە ، چونکە دەتوانێت پەلەوەری شەڕانگێزی کەم بکاتەوە.
یاسایەکی سادە بۆ ئەوەی لەبیرت بێت
یارمەتی ئاسایشی ڕاستەقینە لە وێب پەیجێکەوە هاوارت لێناکات. ئەگەر نیگەرانی ئەوە بوویت کە ئامێرەکەت تووشی ڤایرۆسەکە بێت، لاپەڕەکە دابخە، پاشان ڕێکخستنەکانی ئاسایشی ئامێرەکەت بکەرەوە یان پرسیار لە کەسێکی گەورەی متمانەپێکراو بکە. ئەگەر دەتوانی وێنەی شاشەی پەلەوەرەکە بگرە، بۆ ئەوەی بتوانیت پیشانی کەسێک بدەیت کە چی ڕوویداوە.
وەستان بۆ ماوەی دە چرکە باشترین بەرگری تۆیە. تاکتیکی ترساندن کاتێک دەناسیتەوە هێزی خۆی لەدەست دەدات، بۆیە ئەم ئامۆژگارییە لەگەڵ هاوڕێ و خوشک و برا بچووکەکانتدا بەشی بکە.