پلاتفۆرم ڕێبەرەکان

تیک تۆک بە شێوازی پێشوەختە خۆش و خێرا و گشتییە ئەگەر ڕێکخستنەکانت نەپشکنیت. کەسانی نامۆ دەتوانن ڤیدیۆکانت بدۆزنەوە، فێڵبازەکان دەتوانن نامەت بۆ بنێرن، هەرکەسێک پاسۆردەکەت بزانێت دەتوانێت دەست بەسەر ئەکاونتەکەتدا بگرێت. هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە زۆربەی ئەو پاراستنانەی کە پێویستتە نزیکەی دە خولەک دەخایەنێت بۆ دانانی. ئەم ڕێنماییە تایبەتمەندی، کارلێکەکان، بەرگریکردن لە فێڵ و جووتکردنی خێزان دەگرێتەوە، بۆیە هەرزەکاران و دایک و باوکان دەتوانن پێکەوە ئەو کارە بکەن.

بۆچی ئەکاونتەکانی تیک تۆک دەکرێنە ئامانج

ئەو ئەکاونتانەی کە فۆڵۆوەری زۆریان هەیە، ناوی بەکارهێنەری دەگمەن یان وردەکاری پارەدانی بەستراو بۆ هاکەرەکان سەرنجڕاکێشن. فێڵبازان بەزۆری هیچ شتێکی زیرەک "هاک" ناکەن. فێڵت لێدەکەن و دەستڕاگەیشتن ڕادەست بکەن. فێڵە باوەکان بریتین لە:

• نامەی ساختە کە دەڵێن "هەڵبژێردراویت" بۆ نیشانەی پشتڕاستکردنەوە، بەخشین یان دراوی بێبەرامبەر.
• ئەو بەستەرانەی کە ئیدیعای ڤیدیۆکەت دەکەن یاساکانی مافی چاپکردنیان شکاندووە و ئەکاونتەکەت دەسڕدرێتەوە مەگەر ئێستا بچیتە ژوورەوە.
• کەسانی نامۆ دۆستانە کە چاتەکە دەگوازنەوە بۆ ئەپێکی تر، یان داوای کۆدێک دەکەن کە تازە بۆ مۆبایلەکەت نێردراوە.
• لاپەڕەی ساختەی "چوونەژوورەوە" کە لە تیک تۆک دەچن بەڵام ناونیشانی وێبێکی جیاوازیان هەیە.

یاسا سەرەکییەکان کە دەبێت لەبیرت بێت

• هەرگیز کۆدی پشتڕاستکردنەوە لەگەڵ کەسدا هاوبەش مەکە ، تەنانەت کەسێک کە پێدەچێت هاوڕێ یان ستافی تیک تۆک بێت.
• خەڵاتی ڕاستەقینە داوای پاسۆردەکەت ناکات. ئەگەر نامەیەک وای لێکردیت تووشی شۆک بوویت یان پەلە بکەیت، بوەستە و پشکنین بکە.
• وشەی نهێنی تایبەت بەکاربهێنە کە لە هیچ سایتێکی تردا بەکاری ناهێنیت. بەڕێوەبەری وشەی نهێنی ئەمە ئاسان دەکات.
• تەنها لە ڕێگەی ئەپی فەرمی یان بە نووسینی ناونیشانەکە خۆت بچۆرە ژوورەوە نەک لە ڕێگەی لینکی ناو نامەکانەوە.
• زوو بە کەسێکی گەورەی متمانەپێکراو بڵێ. وەرگرتنی یارمەتی بە خێرایی هەرگیز شەرمەزارکەر نییە، زیانەکانیش سنووردار دەکات.

ناوی مینیوەکان دەتوانن کەمێک لە نێوان وەشانی ئەپەکان و وڵاتەکاندا بگۆڕدرێن، بۆیە ئەگەر ڕێکخستنێک لە شوێنێکی کەمێک جیاوازدا بوو، ئامرازی گەڕان لە ڕێکخستنەکان و نهێنیەکان بەکاربهێنە. هەروەها سەنتەری سەلامەتی فەرمی تیک تۆک لە tiktok.com/safety ڕێنمایی نوێی بۆ هەرزەکاران و دایک و باوکان هەیە.

بۆچی ئەکاونتەکانی واتسئەپ ڕفێنراون

ئەکاونتی واتسئەپەکەت بەستراوەتەوە بە ژمارەی تەلەفۆنەکەتەوە، بۆیە هەرکەسێک ئەو کۆدە شەش ژمارەیەی بۆت نێردراوە، دەتوانێت ژمارەکەت لە مۆبایلەکەی خۆی تۆمار بکات. فێڵبازەکان ئەمە دەزانن، بۆیە بە دەگمەن هەوڵی "هاک"کردنی هیچ شتێک دەدەن. فێڵت لێدەکەن و خۆت کۆدەکە ڕادەست بکەیت.

فێڵێکی باو بریتییە لە نامەیەک لە هاوڕێیەکەوە، یان کەسێک کە لە هاوڕێیەک دەچێت، بڵێت "بە هەڵە کۆدەکەم بۆ ژمارەکەت ناردووە، دەتوانی بینێریتەوە؟" کۆدەکە لە ڕاستیدا کۆدی چوونەژوورەوەی واتسئەپەکەتە. کاتێک فێڵبازەکە هەیبوو، دەتوانن قفڵت بکەن و نامە بۆ پەیوەندییەکانتان بنێرن و وا خۆیان نیشان بدەن کە تۆیت.

ئەو یەک ڕێکخستنەی کە زۆرترین پارێزگاری لێت دەکات

پشتڕاستکردنەوەی دوو هەنگاوی PIN ی کەسی شەش ژمارەیی زیاد دەکات کە واتسئەپ داوای دەکات کاتێک ژمارەکەت دووبارە تۆمار دەکرێتەوە. تەنانەت ئەگەر کەسێک فێڵت لێ بکات و کۆدی کورتەنامەکە هاوبەش بکەیت، ئەوا هێشتا ناتوانێت بەبێ پینەکەت بچێتە ژوورەوە. هەروەها ئیمەیڵێکی گەڕانەوەش زیاد بکە، بۆ ئەوەی بتوانیت PINەکەت ڕێست بکەیتەوە ئەگەر لەبیرت چوو.

یاسای سادە بۆ ئەوەی لەبیرت بێت

• هەرگیز کۆدی واتسئەپ لەگەڵ کەسدا هاوبەش مەکە ، لەوانە هاوڕێ، خێزان، "ستافی پشتیوانی" یان کەسێک کە بانگەشەی مامۆستا یان بەڕێوەبەرە.
• هەرگیز PIN ـەکەت شەیر مەکە. واتسئەپ لە چاتێکدا داوای ناکات.
• بە گومانەوە مامەڵە لەگەڵ پەیامی بەپەلە بکە. فشاری وەک "خێرا، من تووشی کێشە بووم" نیشانەیەکی ئاگادارکردنەوەیە. پەیوەندی تەلەفۆنی یان ڤیدیۆیی بەو کەسە بکە بە بەکارهێنانی شێوازێک کە پێشتر متمانەت پێیەتی.
• ئاگاداری تێبینییە دەنگییە چاوەڕواننەکراوەکان بە. دەنگەکان دەتوانرێت بە ئامرازەکانی AI کۆپی بکرێت، بۆیە دەنگێکی ئاشنا بە تەنیا بەڵگە نییە بۆ ئەوەی کێ دەنووسێت.
• ئەگەر هەستت بە هەڵە کرد، زوو بە کەسێکی گەورەی متمانەپێکراو بڵێ . ڕاپۆرتکردنی خێرا زیانەکان سنووردار دەکات.

لە کوێ یارمەتی فەرمی بدۆزیتەوە

سەنتەری یارمەتیی تایبەتی واتسئەپ (faq.whatsapp.com) ڕوونکردنەوە دەدات بە دوو هەنگاوی پشتڕاستکردنەوە و گەڕاندنەوەی ئەکاونت و ڕاپۆرتکردن. ناوی مینیوەکان دەتوانن کەمێک جیاواز بن لە نێوان مۆدێلەکانی مۆبایل و وەشانی ئەپەکاندا، بۆیە بەکاری بهێنە ئەگەر شاشەکەت کەمێک جیاواز دەرکەوت لەگەڵ هەنگاوەکانی خوارەوە.

تێلێگرام یەکێکە لە خۆشەویستەکان بۆ چاتی گروپی قوتابخانە و کۆمەڵگەی یاریکردن و کەناڵەکانی دروستکەر. ئەو جەماوەرییە ئەکاونتەکانی هەرزەکاران دەکاتە ئامانج. زۆربەی ڕفاندنەکانی تێلێگرام هاککردنی زیرەکیان تێدا نییە. بە فێڵێک دەست پێدەکەن: "هاوڕێیەک" داوات لێدەکات دەنگ بدەیت لە پێشبڕکێیەکدا، دامەزرێنەرێکی ساختە "بەستەری کار" دەنێرێت، یان کەسێک دەڵێت بە هەڵە کۆدی چوونەژوورەوەیان بۆ مۆبایلەکەت ناردووە. ئەگەر ئەو کۆدە ڕادەست بکەیت، هێرشبەرەکە دەتوانێت وەک تۆ بچێتە ژوورەوە.

پشتڕاستکردنەوەی دوو هەنگاوی قوفڵی دووەم زیاد دەکات. تەنانەت ئەگەر کەسێک کۆدی چوونەژوورەوەت دەست بکەوێت، هێشتا پێویستی بە وشەی نهێنی هەیە کە تەنها تۆ دەیزانیت. نزیکەی پێنج خولەکی دەوێت بۆ ڕێکخستن، وە یەکێکە لە باشترین کارەکان کە دەتوانیت بۆ ئەکاونتەکەت بیکەیت.

چۆن قوفڵی زیادە کاردەکات

بە شێوەیەکی ئاسایی، تێلێگرام بە کۆدێک دەتخاتە ژوورەوە کە دەنێردرێت بۆ ژمارەی تەلەفۆنەکەت یان بۆ ئامێرێکی تر کە پێشتر چوویتە ژوورەوە. لەگەڵ داگیرساندنی پشتڕاستکردنەوەی دوو هەنگاو، تێلێگرام داوای وشەی نهێنی زیادەی خۆتیش دەکات. فێڵبازێک کە تەنها کۆدەکەی هەبێت لەو شاشەیەدا گیر دەخوات.

یاسای زێڕین کە دەبێت لەبیرت بێت

• هەرگیز کۆدی چوونەژوورەوە لەگەڵ کەسدا هاوبەش مەکە ، تەنانەت هاوڕێیەکت، "بریکاری پشتیوانی" یان کەسێک کە کارێک پێشکەش دەکات. کۆدی چوونەژوورەوەی تێلێگرام تەنها بۆ ئێوەیە.
• پاسۆردەکە جیاواز بکە لە هەموو پاسۆردێکی تر کە بەکاری دەهێنیت، و ڕۆژی لەدایک بوون و ناو و ژمارەی تەلەفۆنەکەت بەکارمەهێنە.
• ئیمەیڵێکی گەڕانەوە زیاد بکە کە دەتوانیت دەستی پێ بگات. ئەگەر وشەی نهێنی لەبیرت چوو و هیچ ئیمەیڵێکی گەڕانەوەت نییە، گەڕانەوە بۆ ناوەوە دەتوانێت بە مانای ماوەی چاوەڕوانی نزیکەی حەوت ڕۆژ بێت.
• ئەگەر کەسێک فشارت لەسەر دروست کرد بۆ کۆد یان بەستەر بە کەسێکی پێگەیشتوو و متمانەپێکراو بڵێ . فشار و بەپەلە نیشانەیەکی کلاسیکی فێڵکردنن.

هەروەها هەنگاوەکانی خوارەوە چەند ڕێکخستنێکی پەیوەندیدار دەگرێتەوە، وەک شاردنەوەی ژمارەی تەلەفۆنەکەت و پشکنینی کام ئامێرەکان چوونەژوورەوە، کە بۆشاییە باوەکانی دیکە دادەخەن. ناوی مینیوەکان دەتوانن کەمێک جیاواز بن لە نێوان وەشانی مۆبایل و دیسکتۆپ و دوای نوێکردنەوە، بەڵام بژاردەکان لە هەمان ناوچەدان.

بۆچی ڕێکخستنەکانی ئینستاگرامەکەت گرنگە

ئینستاگرام شوێنێکە بۆ هاوبەشکردنی وێنە و چاتکردن لەگەڵ هاوڕێیان و فۆڵۆوی دروستکەران. هەروەها ئامانجی دزەکانی ئەکاونت و "مامەڵەی براند"ی ساختە و کەسانی نامۆیە کە نامەی نەخوازراو دەنێرن. زۆربەی کێشەکان بە هەمان شێوە دەست پێدەکەن: پەیامێک کە بە شێوەیەکی دۆستانە یان بەپەلە دەردەکەوێت، بەستەرێک، و وشەی نهێنی لە شوێنی هەڵەدا بنووسرێت. چەند ڕێکخستن و خوویەک ئەوە زۆر قورستر دەکات.

ناوی مینیوەکان دەتوانن لە نێوان وەشانی ئەپەکاندا بگۆڕدرێن، بۆیە ئەگەر شتێک جیاواز دەرکەوت، ئەوا پەڕەی گەڕان لە سەرەوەی ڕێکخستن و چالاکییەکان بەکاربهێنە.

فێڵەکان بۆ ئەوەی لە ئینستاگرام سەیری بکەن

• پەیامی ساختەی "ئەمنی": کەسێک بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەکاونتەکەت قەدەغە دەکرێت یان مافی چاپکردنەکەت پێشێل کراوە، و داوات لێدەکات کلیک لەسەر بەستەرێک بکەیت و بچیتە ژوورەوە، ئینستاگرام داوای پاسۆردەکەت ناکات لە DM.
• هاوڕێی ڕفێنراو: لەناکاو ئەکاونتی هاوڕێیەک لینکی سەیر دەنێرێت یان داوای کۆدی چوونەژوورەوە دەکات. لەوانەیە ئەکاونتەکەیان دەستی بەسەردا گیرابێت، بۆیە لە ئەپێکی تر یان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەگەڵیان بزانە.
• ئۆفەرە زۆر باشەکان بۆ ئەوەی ڕاست بن: فۆڵۆوەری بێبەرامبەر، بەخشین، "کاری مۆدێل"ی ئاسان، یان پلانی پارە وەرچەرخان چەواشەکاری باون.
• داواکاری کۆدی چوونەژوورەوە: هەرگیز کۆدی پشتڕاستکردنەوە لەگەڵ کەسدا هاوبەش مەکە. کۆدێک تەنها بۆ تۆیە.

خووی سەلامەتتر بۆ جووتبوون لەگەڵ ڕێکخستنەکان

• وشەی نهێنی درێژ و ناوازە بەکاربهێنە کە لە هیچ شوێنێکی تر بەکاری ناهێنیت. بەڕێوەبەری وشەی نهێنی دەتوانێت بۆت لەبیر بکات.
• لە ڕێگەی ئەو بەستەرانەی کە لە نامەدا دەنێردرێت، مەچۆ ژوورەوە. لەبری ئەوە خۆت ئەپی ئینستاگرام بکەرەوە.
• دوور بکەوەرەوە لە وای فای گشتی بۆ چوونە ژوورەوە بۆ ئەکاونتەکان، یان لانیکەم سەرەتا ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری دابگیرسێنە.
• ئەگەر هەستت بە هەڵە کرد، زوو لەگەڵ دایک و باوک، سەرپەرشتیار یان گەورەساڵێکی متمانەپێکراو قسە بکە. ڕاپۆرتکردنی فێڵێک شەرمەزارکەر نییە، یارمەتی کەسانی دیکەش دەدات.

لە کوێ زیاتر بزانیت

جێی متمانەترین سەرچاوە سەنتەری یارمەتی تایبەتی ئینستاگرامە لە help.instagram.com کە ئەکاونتە هاککراوەکان و ئەکاونتی هەرزەکاران و ڕاپۆرتکردن و چاودێریکردنی دایک و باوک دەگرێتەوە. بۆ ڤیدیۆ، لە یوتیوب بگەڕێ بۆ ڕوونکردنەوە فەرمییەکان لە کەناڵەکانی ئینستاگرام یان لە ڕێکخراوە دامەزراوەکانی سەلامەتی دیجیتاڵی، و پێش ئەوەی هەر ئامۆژگاریەک جێبەجێ بکەیت، بزانە کە کەناڵەکە ئەو کەناڵە ڕاستەقینەیە. هەمیشە ئاگاداربە لە کۆمێنت و وەسفە ڤیدیۆییەکان کە پاڵت پێدەنێت بۆ کلیککردن لەسەر بەستەرەکانی دەرەوە.

ئەکاونتی تیک تۆکەکەت زیاتر لە کلیپی سەما لەخۆدەگرێت. پەیامە ڕاستەوخۆکانت، ڕەشنووسەکانت، فۆڵۆوەرەکانت، ئیمەیڵ یان ژمارەی تەلەفۆنی بەستراوەکەت، و لەوانەیە وردەکارییەکانی پارەدانت بۆ دراو و دیارییەکان لەخۆدەگرێت. ئەگەر کەسێک وشەی نهێنی تۆ پێشبینی بکات یان بیدزێت، دەتوانێت وەک تۆ پۆست بکات، بە لینکی فێڵکردن نامە بۆ هاوڕێکانت بنێرێت، یان بە تەواوی قفڵت بکات. پشتڕاستکردنەوەی دوو هەنگاوی (2SV) ئاسانترین ڕێگایە بۆ وەستاندنی ئەوە.

پشتڕاستکردنەوەی ٢ هەنگاوی لە ڕاستیدا چی دەکات

بە شێوەیەکی ئاسایی یەک شت ئەکاونتەکەت دەپارێزێت: وشەی نهێنی. لەگەڵ 2SV تیک تۆک داوای بەڵگەی دووەم دەکات کە بەڕاستی تۆیت هەرکاتێک کەسێک لە شوێنێکی نوێیەوە هاتە ژوورەوە. لەوانەیە ئەو بەڵگەیە کۆدێک بێت یان لێدانێک بێت لە مۆبایلەکەتدا. دزێک کە پاسۆردەکەت بزانێت هێشتا لە هەنگاوی دووەمدا گیردەخوات.

وەک دەرگایەکی پێشەوە بیری لێبکەرەوە کە دوو قوفڵی هەبێت. وشەی نهێنی یەکەم قوفڵە. قوفڵی دووەم پێویستی بە شتێکە تەنها تۆ هەتبێت، وەک مۆبایلەکەت.

بۆچی هەرزەکاران دەکرێنە ئامانج

• دووبارە بەکارهێنانەوەی وشەی نهێنی: ئەگەر هەمان وشەی نهێنی لە یارییەک و سایتێکی قوتابخانە و تیک تۆک بەکاربهێنیت، یەک دزەکردن دەتوانێت هەر سێیان بکرێتەوە.
• لاپەڕەی چوونەژوورەوەی ساختە: پەیامەکانی وەک "ڤیدیۆکەت یاساکانی پێشێل کردووە، لێرە بچۆرە ژوورەوە بۆ ئەوەی تانە بدەیت" زۆرجار دەبێتە هۆی کۆپیکردنی لاپەڕەی چوونەژوورەوەی تیک تۆک.
• فێڵەکانی فرۆشتنی ئەکاونت و "فۆلۆوەرەکانی ئازاد": هەندێک کەس داوای چوونەژوورەوەت دەکەن لە بەرامبەر ناوبانگ یان بەخشین. بەخشینی دەست بەسەر ئەکاونتەکەتدا.
• هاوڕێیانی ڕفێنراو: پەیامێک لە ئەکاونتی دزراوی هاوڕێیەکەوە هەست بە متمانەپێکراوی دەکات، هەر بۆیەش زۆر باش کاردەکات.

کام هەنگاوی دووەم هەڵبژێریت؟

تیک تۆک چەندین شێوازی پشتڕاستکردنەوە پێشکەش دەکات، و کامیان دەبینیت دەتوانێت پشت بە وەشانی ئەپەکەت و تەمەن و وڵاتەکەت ببەستێت. لێرەدا چۆنیەتی بیرکردنەوە لەوان دەخەینەڕوو:

• ئەپی ڕەسەنایەتی یان پاسکی (لەو شوێنانەی پێشکەش دەکرێت): بەزۆری بەهێزترین بژاردەیە، چونکە هیچ شتێک لە ڕێگەی دەقەوە دەنێردرێت کە بتوانرێت ڕێگری لێبکرێت.
• ئاگادارکردنەوەی پاڵنەر یان کۆدی ئیمەیڵ: گونجاوە و هەڵبژاردەیەکی باشە، بەڵام تەنها ئەگەر ئەکاونتی ئیمەیڵەکەت بە 2SV ی تایبەتی خۆیشی پارێزراو بێت.
• کۆدی کورتەنامە: باشترە لە هیچ، بەڵام لاوازترە ئەگەر کەسێک بتوانێت دەستی بەسەر ژمارەی تەلەفۆنەکەتدا بگرێت یان نامەکانی شاشەی قوفڵەکەت بخوێنێتەوە.

ئەگەر تیک تۆک ڕێگەت پێدەدات زیاتر لە شێوازێک هەڵبژێریت، ئەوە بکە. هەبوونی پاشەکەوت واتە ئەگەر مۆبایلەکەت لەدەست بدەیت قفڵ ناکرێیت.

ئەو یاسایانەی کە وا لە 2SV دەکەن کار بکات

• هەرگیز کۆدی پشتڕاستکردنەوە لەگەڵ کەسدا هاوبەش مەکە، لەوانەش کەسێک کە بانگەشەی پشتگیری تیک تۆکە دەکات. تیک تۆک لە DM داوای لێ ناکات.
• ئەگەر کۆدێکت دەستکەوت کە داوای نەکردبێت، لەوانەیە کەسێک هەوڵی چوونە ژوورەوە بدات، ڕاستەوخۆ وشەی نهێنیەکەت بگۆڕە.
• وشەی نهێنی درێژ و ناوازە بەکاربهێنە. دەستەواژەیەکی تێپەڕ لە چەند وشەیەکی هەڕەمەکی ئاسانترە لەبیرت بێت نەک تێکەڵەیەک لە هێماکان.
• سەرەتا ئەو ئیمەیڵەی کە بەستراوەتەوە بە تیک تۆکەکەتەوە پارێزراو بکە. هەرکەسێک ئیمەیڵەکەت کۆنتڕۆڵ بکات زۆرجار دەتوانێت هەموو شتێکی تر ڕێست بکاتەوە.
• دایک و باوک و سەرپەرشتیاران: پێکەوە دابنیشن و ئەمە وەک تیمێک دابنێن. ساتێکی باشە بۆ ئەوەی باس لەوە بکەین کە چی بکەین ئەگەر شتێک بە گوماناوی دەرکەوت، بەبێ ئەوەی هیچ تاوانێکی پێبکرێت.

تێبینی: ناوی مینیوەکان دەتوانن لە نێوان نوێکردنەوەی ئەپەکاندا بگۆڕدرێن. ئەگەر نەتوانیت بژاردەیەک بە تەواوی وەک لە خوارەوە نووسراوە بدۆزیتەوە، لە ژێر ڕێکخستن و نهێنیدا بەدوای وشەی هاوشێوەدا بگەڕێ، یان لە ناو ڕێکخستنەکاندا پەتی گەڕان بەکاربهێنە.

فەیسبووک هێشتا ئەو شوێنەیە کە زۆرێک لە هەرزەکاران پەیوەندی خێزانەکانیان، گروپەکانی قوتابخانە، بانگهێشتی بۆنە و چاتی مەسنجەر دەهێڵنەوە. ئەوەش وا دەکات ئەکاونتی هەرزەکارێک شایەنی دزین بێت. یەکێک لە ئاسانترین ڕێگاکانی وەرگرتنی هاککردنی زیرەک نییە. نووسینێکە یان نامەیەک کە بەپەلە دەردەکەوێت و فێڵ لە کەسێک دەکات و وشەی نهێنی یان کۆدی چوونەژوورەوە ڕادەست بکات.

ئەم ڕێنماییە دوو بەشی هەیە. سەرەتا فێردەبیت کە دەق و نامەکانی فیشینگ بناسیتەوە، بە باشترین شێوە لەگەڵ دایک و باوک، چاودێر یان هاوڕێیەکت پێکەوە. پاشان ڕێکخستنەکانی فەیسبووک دەگۆڕیت کە وا دەکات پاسۆردێکی دزراو زۆر کەمتر سوودی هەبێت. ناوی مینیوەکان دەتوانن لە نێوان وەشانی ئەپەکاندا بگۆڕدرێن، بۆیە ئەگەر شتێک جیاواز دەرکەوت، ئەوا پەڕەی گەڕان لە ڕێکخستنەکاندا بەکاربهێنە.

دەقێکی فیشینگ دەربارەی فەیسبووک چۆنە

فیشینگ واتە کەسێک خۆی وەک کەسێک یان کۆمپانیایەکی متمانەپێکراو نیشان دەدات بۆ ئەوەی وا لێبکات دەستبەرداری زانیارییە تایبەتەکان بیت. وەشانە باوەکان کە ئامانجیان بەکارهێنەرانی فەیسبووکە بریتین لە:

• ترساندنی "ئەکاونتەکەت لەکاردەخرێت": نامەیەک کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە یاسایەکت شکاندووە و دەبێت لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا کلیک لەسەر بەستەرێک بکەیت.
• داواکاری کۆدی چوونەژوورەوە: هاوڕێیەک، یان "بریکاری پشتگیری"، داوای ئەوەت لێدەکات ئەو کۆدە شەش ژمارەییە بنێریت کە تازە وەرتگرتووە. ئەو کۆدە کلیلی ئەکاونتەکەتە، بۆیە هەرگیز بڵاوی نەکەیتەوە.
• ئەو "ئەمە تۆ لەم ڤیدیۆیەدا؟" نامە: بەستەرێکە کە لە ئەکاونتی هاوڕێیەکی هاککراوەوە دەنێردرێت کە دەبێتە هۆی پەیجی چوونەژوورەوەی ساختەی فەیسبووک.
• ئاگادارکردنەوەی ئەمنی ساختە: دەقێکە کە دەڵێت کەسێک لە وڵاتێکی ترەوە چووەتە ژوورەوە، لەگەڵ دوگمەی "ئەکاونتەکەت پارێزراو".
• خەڵات یان ئۆفەری پشتڕاستکردنەوە: بەڵێنی نیشانەیەکی شین، کارتی دیاری بێبەرامبەر یان پارەی ئاسان ئەگەر "وردەکارییەکانتان پشتڕاست بکەنەوە".

خووی وەستان-پشکنین-پرسیار

لەسەر ڕۆتینێکی سادەی خێزان یان هاوڕێ-گرووپ ڕێکبکەون بۆ هەر شتێکی گوماناوی:

• وەستان: بەپەلە ئامرازی سەرەکی فێڵبازە. کێشە ڕاستەقینەکان بە دەگمەن پێویستیان بە کردار هەیە لە پێنج خولەکدا.
• پشکنین: سەیری نێرەر و ڕێنووسی و بەستەرەکە بکە. لێی مەدە. خۆت ئەپی فەیسبووک بکەرەوە و بزانە ئایا هیچ ئاگادارکردنەوەیەکی ڕاستەقینە هەیە یان نا.
• پرسیار بکە: پەیامەکە پیشانی کەسێکی گەورەساڵ یان هاوڕێیەکی متمانەپێکراو بدە. ئەگەر لە ئەکاونتی هاوڕێیەکتەوە هاتبوو، بە ڕێگایەکی تر پەیوەندییان پێوە بکە، وەک پەیوەندیکردن یان بە شێوەی کەسی، بۆ ئەوەی بزانیت بەڕاستی ناردوویانە یان نا.

بیکە بە یاسایەکی بێ تاوان. هەرزەکاران زۆر زیاتر ئەگەری ئەوەیان هەیە بە خێرایی قسە بکەن ئەگەر بزانن بەهۆی کلیککردنەوە سزا نادرێن، خێراییش گرنگە کاتێک ڕەنگە ئەکاونتێک بخرێتە ژێر مەترسییەوە.

ئەگەر پێشتر کلیکت کردووە یان وەڵامت داوەتەوە

تووشی شڵەژان مەبە. ڕاستەوخۆ لە ئەپی فەرمیەوە وشەی نهێنی فەیسبووکەکەت بگۆڕە نەک لە لینکەوە. پاشان لە ئامێرەکانی تر دەربکەون، ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری دابگرن و بە کەسێکی گەورەساڵانی متمانەپێکراو بڵێن. ئەگەر لە هەر شوێنێکی تر هەمان وشەی نهێنی بەکارهێناوە، لەوێش بیگۆڕە.

بۆ زانیاری زیاتر، سەنتەری یارمەتی فەیسبووک پەیجی فەرمی لەسەر ئەکاونتە هاککراوەکان و چۆنیەتی ناسینەوەی پەیامی گوماناوی هەیە. لە ناو ئەپەکەوە یان لە ماڵپەڕی تایبەتی فەیسبووکەوە بەدوایاندا بگەڕێ نەک لە ڕێگەی لینکی ناو نامەکانەوە.