فەیسبووک هێشتا ئەو شوێنەیە کە زۆرێک لە هەرزەکاران پەیوەندی خێزانەکانیان، گروپەکانی قوتابخانە، بانگهێشتی بۆنە و چاتی مەسنجەر دەهێڵنەوە. ئەوەش وا دەکات ئەکاونتی هەرزەکارێک شایەنی دزین بێت. یەکێک لە ئاسانترین ڕێگاکانی وەرگرتنی هاککردنی زیرەک نییە. نووسینێکە یان نامەیەک کە بەپەلە دەردەکەوێت و فێڵ لە کەسێک دەکات و وشەی نهێنی یان کۆدی چوونەژوورەوە ڕادەست بکات.
ئەم ڕێنماییە دوو بەشی هەیە. سەرەتا فێردەبیت کە دەق و نامەکانی فیشینگ بناسیتەوە، بە باشترین شێوە لەگەڵ دایک و باوک، چاودێر یان هاوڕێیەکت پێکەوە. پاشان ڕێکخستنەکانی فەیسبووک دەگۆڕیت کە وا دەکات پاسۆردێکی دزراو زۆر کەمتر سوودی هەبێت. ناوی مینیوەکان دەتوانن لە نێوان وەشانی ئەپەکاندا بگۆڕدرێن، بۆیە ئەگەر شتێک جیاواز دەرکەوت، ئەوا پەڕەی گەڕان لە ڕێکخستنەکاندا بەکاربهێنە.
دەقێکی فیشینگ دەربارەی فەیسبووک چۆنە
فیشینگ واتە کەسێک خۆی وەک کەسێک یان کۆمپانیایەکی متمانەپێکراو نیشان دەدات بۆ ئەوەی وا لێبکات دەستبەرداری زانیارییە تایبەتەکان بیت. وەشانە باوەکان کە ئامانجیان بەکارهێنەرانی فەیسبووکە بریتین لە:
- ترساندنی "ئەکاونتەکەت لەکاردەخرێت": نامەیەک کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە یاسایەکت شکاندووە و دەبێت لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا کلیک لەسەر بەستەرێک بکەیت.
- داواکاری کۆدی چوونەژوورەوە: هاوڕێیەک، یان "بریکاری پشتگیری"، داوای ئەوەت لێدەکات ئەو کۆدە شەش ژمارەییە بنێریت کە تازە وەرتگرتووە. ئەو کۆدە کلیلی ئەکاونتەکەتە، بۆیە هەرگیز بڵاوی نەکەیتەوە.
- ئەو "ئەمە تۆ لەم ڤیدیۆیەدا؟" نامە: بەستەرێکە کە لە ئەکاونتی هاوڕێیەکی هاککراوەوە دەنێردرێت کە دەبێتە هۆی پەیجی چوونەژوورەوەی ساختەی فەیسبووک.
- ئاگادارکردنەوەی ئەمنی ساختە: دەقێکە کە دەڵێت کەسێک لە وڵاتێکی ترەوە چووەتە ژوورەوە، لەگەڵ دوگمەی "ئەکاونتەکەت پارێزراو".
- خەڵات یان ئۆفەری پشتڕاستکردنەوە: بەڵێنی نیشانەیەکی شین، کارتی دیاری بێبەرامبەر یان پارەی ئاسان ئەگەر "وردەکارییەکانتان پشتڕاست بکەنەوە".
خووی وەستان-پشکنین-پرسیار
لەسەر ڕۆتینێکی سادەی خێزان یان هاوڕێ-گرووپ ڕێکبکەون بۆ هەر شتێکی گوماناوی:
- وەستان: بەپەلە ئامرازی سەرەکی فێڵبازە. کێشە ڕاستەقینەکان بە دەگمەن پێویستیان بە کردار هەیە لە پێنج خولەکدا.
- پشکنین: سەیری نێرەر و ڕێنووسی و بەستەرەکە بکە. لێی مەدە. خۆت ئەپی فەیسبووک بکەرەوە و بزانە ئایا هیچ ئاگادارکردنەوەیەکی ڕاستەقینە هەیە یان نا.
- پرسیار بکە: پەیامەکە پیشانی کەسێکی گەورەساڵ یان هاوڕێیەکی متمانەپێکراو بدە. ئەگەر لە ئەکاونتی هاوڕێیەکتەوە هاتبوو، بە ڕێگایەکی تر پەیوەندییان پێوە بکە، وەک پەیوەندیکردن یان بە شێوەی کەسی، بۆ ئەوەی بزانیت بەڕاستی ناردوویانە یان نا.
بیکە بە یاسایەکی بێ تاوان. هەرزەکاران زۆر زیاتر ئەگەری ئەوەیان هەیە بە خێرایی قسە بکەن ئەگەر بزانن بەهۆی کلیککردنەوە سزا نادرێن، خێراییش گرنگە کاتێک ڕەنگە ئەکاونتێک بخرێتە ژێر مەترسییەوە.
ئەگەر پێشتر کلیکت کردووە یان وەڵامت داوەتەوە
تووشی شڵەژان مەبە. ڕاستەوخۆ لە ئەپی فەرمیەوە وشەی نهێنی فەیسبووکەکەت بگۆڕە نەک لە لینکەوە. پاشان لە ئامێرەکانی تر دەربکەون، ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری دابگرن و بە کەسێکی گەورەساڵانی متمانەپێکراو بڵێن. ئەگەر لە هەر شوێنێکی تر هەمان وشەی نهێنی بەکارهێناوە، لەوێش بیگۆڕە.
بۆ زانیاری زیاتر، سەنتەری یارمەتی فەیسبووک پەیجی فەرمی لەسەر ئەکاونتە هاککراوەکان و چۆنیەتی ناسینەوەی پەیامی گوماناوی هەیە. لە ناو ئەپەکەوە یان لە ماڵپەڕی تایبەتی فەیسبووکەوە بەدوایاندا بگەڕێ نەک لە ڕێگەی لینکی ناو نامەکانەوە.
هەنگاوەکان
- پشکنینی ئاسایش ئەنجا�
- بدە. فەیسبووک بکەرەوە، پەنجە بنێ بە �
- ینیوەکە (وێنەی پڕۆفایلی خۆت یان سێ دێڕەکە)، پاشان Settings & privacy > Settings. بەدوای "Security Checkup" بگەڕێ و ڕێن�
- اییەکان جێبەجێ بکە. پێداچوونەوە بە وشەی نهێنی و ئاگادارکردنەوەکانی چوونەژوورەوە و شوێنی چوونەژوورەوەت دەکات. وشەی نهێنی بەهێز و ناوازە دروست بکە. بڕۆ بۆ ڕێکخستنەکان > ناوەندی ئەکاونتەکان > وشەی نهێنی و ئاسایش > وشەی نهێنی بگۆڕە. دەستەواژەیەکی تێپەڕی درێژ بەکاربهێنە کە چەند وشەیەکی هەڕە�
- ەکی تێدایە کە بۆ هیچ ئەکاونتێکی تر بەکاری ناهێنیت. بەڕێوەبەری وشەی نهێنی دەتوانێت بۆت هەڵبگرێت. ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری داگیرسێنە. لە ناوەندی ئەکاونتەکان > وشەی نهێنی و ئاسایش، ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری هەڵبژێرە و ئەکاونتی فەیسبووکەکەت هەڵبژێرە. ئەگەر دەتوانیت ئەپی ڕەسەنایەتی هەڵبژێرە. کۆدی نا�
- ەی نووسین کاردەکات، بەڵا�
- بەگشتی ئەپێک قورسترە بۆ ڕێگریکردن. هەرگیز کۆدەکان بە کەس �
- ەڵێ. ئاگادارکردنەوەکانی چوونەژوورەوە دابگیرسێنە. لە هە�
- ان ناوچەی وشەی نهێنی و ئاسایشدا، ڕێکخستنەکانی ئاگادارکردنەوەی چوونەژوورەوە بدۆزەرەوە (زۆرجار لە ژێر "ئاگادارکردنەوە سەبارەت بە چوونەژوورەوەی نەناسراو بەدەستبهێنە") و ئاگادارکردنەوەکان چالاک بکە. پێت دەوترێت ئەگەر کەسێک هەوڵی دا لە ئا�
- ێرێکی نوێوە بچێتە ژوورەوە. بزانە لە کوێ چوویتە ژوورەوە. وشەی نهێنی و ئاسایش بکەرەوە > ئەو شوێنەی کە چوویتە ژوورەوە. لە هەر ئا�
- ێرێک یان شوێنێک کە نایناسیتەوە دەربکە، لەوانەش �
- ۆبایلە کۆنەکان یان کۆ�
- پیوتەرەکانی قوتابخانە. فێربە ئی�
- ەیڵە ڕاستەقینەکانی فەیسبووک ببینیت. لە پاسۆرد و ئاسایشدا بەدوای بژاردەی بینینی ئی�
- ەیڵەکانی ئە�
- دواییەی فەیسبووکدا بگەڕێ. ئەگەر پەیا�
- ێک بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە فەیسبووکەوە بێت بەڵا�
- لەوێدا نەنووسراوە، وەک گو�
- اناوی �
- ا�
- ەڵەی لەگەڵ بکە. پێداچوونەوە بە ڕێکخستنەکانی نهێنی خۆت بکە. ڕێکخستنەکانی گەڕان بۆ "پشکنینی نهێنی". کێ دەتوانێت پۆستەکانت ببینێت، کێ دەتوانێت لە ڕێگەی ژ�
- ارەی تەلەفۆن یان ئی�
- ەیڵەوە بتدۆزێتەوە و کێ دەتوانێت داواکاری هاوڕێیەتی بنێرێت. زانیارییە کەسییەکانی وەک ژ�
- ارەی تەلەفۆن و قوتابخانە و ناونیشانەکەت بە شاراوەیی یان "تەنها �
- ن" بهێڵەرەوە. توندکردنەوەی داواکارییەکانی �
- ەسنجەر و هاوڕێیەتی. سنووردار بکە کێ دەتوانێت پەیوەندیت پێوە بکات، و داواکاری ئەو کەسانە قبوڵ �
- ەکە کە لە ژیانی ڕاستەقینەدا نایانناسیت. زۆرجار فێڵبازەکان پڕۆفایلی ساختە دروست دەکەن بۆ ئەوەی دواتر لینکی بنێرن. بزانە کە پاراستنی هەرزەکاران چالاکن. ئەگەر تە�
- ەنت لە خوار ١٨ ساڵەوەیە، سەیری ڕێکخستنەکان بۆ ئەژ�
- ێری هەرزەکاران یان هەڵبژاردەکانی چاودێری بکە. دایک و باوک و هەرزەکاران دەتوانن ئە�
- انە باس بکەن و پێکەوە دابنێن، لەوانە کێ دەتوانێت پەیا�
- بۆ هەرزەکارەکە بنێرێت و چ ناوەڕۆکێک دەبینن. پێداچوونەوە بە ئەپ و �
- اڵپەڕە پەیوەندیدارەکان بکە. ڕێکخستنەکانی گەڕان بۆ "ئەپ و �
- اڵپەڕەکان". هەر شتێک کە چیتر بەکاری ناهێنیت یان نایناسیتەوە لاببە، چونکە پەیوەندییە کۆنەکان دەتوانن داتاکانتان ئاشکرا بکەن. ڕاپۆرت و بلۆککردنی پەیا�
- ە گو�
- اناویەکان. نا�
- ە یان پڕۆفایلی بکەرەوە، پەنجە بنێ بە ناوەکە یان سێ خاڵەکە و بلۆک یان ڕاپۆرت هەڵبژێرە. پاشان نا�
- ەکە بسڕەوە. ڕاپۆرتکردن یار�
- ەتی پاراستنی بەکارهێنەرانی دیکە دەدات بە هە�
- ان شێوە. �
- انگی جارێک �
- ەشق بکە. بیرخستنەوەیەک دابنێ بۆ دووبارە جێبەجێکردنی پشکنینی ئاسایش، پشکنینی ئا�
- ێرە چوونەژوورەوەکان و باسکردنی هەر نا�
- ەیەکی نا�
- ۆ کە وەرتگرتووە. ڕۆتینێکی پێنج خولەکی ئاسانترە بۆ پاراستن لە پاککردنەوەیەکی گەورەی ساڵانە.