مۆبایل ڕێبەرەکان

بۆ زۆربەی هەرزەکاران، مۆبایل کلیلی هەموو شتێکە: چات، وێنە، یاری، چوونە ژوورەوەی قوتابخانە و ئەپی بانکی بۆ ئەوانەی بەتەمەنن. ئەوەش دەیکاتە ئامانج. فێڵبازەکان پێویستیان بە کارامەیی پێشکەوتوو نییە. زۆرجار دەقێکی ساختەی "گەیاندنی پارسێل"، نامەیەک کە وا خۆی نیشان دەدات هاوڕێیەکی کێشەدارە، یان لاپەڕەیەکی چوونەژوورەوەی کلۆنکراو زۆرجار بەسە بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەکاونتێک. هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە مشتێک لە ڕێکخستنەکانی مۆبایلێکی ئەندرۆید زۆرێک لەم هێرشانە پێش دەستپێکردنیان دادەخات.

بۆچی ئەکاونتی گووگڵ زۆر گرنگە

مۆبایلێکی ئەندرۆید بەستراوەتەوە بە ئەکاونتی گووگڵەوە. هەرکەسێک ئەو ئەکاونتە کۆنتڕۆڵ بکات زۆرجار دەتوانێت بگاتە ئیمەیڵ و وێنەی هەور و وشەی نهێنی هەڵگیراو و پەیوەندییەکان و پلەی ستۆر. ئەگەر هاکەرێک هاتە ژوورەوە، دەتوانێت ئیمەیڵەکەت بەکاربهێنێت بۆ ڕێستکردنی وشەی نهێنی لە ئەپەکانی تردا. پاراستنی ئەم یەک ئەکاونتە باشترین بەکارهێنانی دە خولەکە.

چۆن فێڵەکان هەرزەکاران دەکەنە ئامانج

فێڵە باوەکان بریتین لە بەخشینی ساختە بۆ شتومەکی یارییەکان، هۆشداری "ئەکاونتەکەت قەدەغە دەکرێت"، نامەکانی هاوڕێیەکی هاککراو کە داوای کۆد دەکات، و ئۆفەری پارەی ئاسان بۆ "تەنها قەرزکردنی ئەکاونتەکەت". نەخشەکە هەمیشە وەک یەکە: بەپەلە، بەستەر، و داواکاری بۆ وشەی نهێنی یان کۆد . هیچ کۆمپانیا و هاوڕێیەکی ڕاستەقینە پێویستی بە کۆدی پشتڕاستکردنەوەت نییە. ئەگەر کەسێک داوای بکات ئەوە فێڵە.

پێش دەستپێکردن چی بکەیت

• پێکەوە دابنیشن، لەگەڵ دایک و باوکێک یان گەورەساڵێکی متمانەپێکراو ئەگەر دەتوانن، و مۆبایلەکە شەحن بکرێتەوە و بەستراوەتەوە بە وای فای ماڵەوە.
• وشەی نهێنی ئەکاونتی گووگڵەکەت بزانە، یان ئەگەر دڵنیا نەبوویت سەرەتا ڕێست بکە.
• ناوی مینیوەکان لە نێوان براندەکاندا دەگۆڕدرێن (سامسۆنگ، پیکسڵ، شاومی و ئەوانی تر)، بۆیە ئەگەر بژاردەیەکت نەدۆزیەوە، پەڕەی گەڕان لە ڕێکخستنەکاندا بەکاربهێنە.

ئەو خووانەی کە ڕێکخستنەکان ناتوانن جێگەیان بگرن

• پێش ئەوەی لێبدەیت وەستان. لە نامەی چاوەڕوان نەکراودا بەستەرەکان مەکەنەوە. خۆت بچۆ بۆ ئەپ یان ماڵپەڕی فەرمی.
• هەرگیز کۆدەکان هاوبەش مەکەن. کۆدەکانی پشتڕاستکردنەوە و PIN و وشەی نهێنی بە تایبەتی دەمێننەوە، تەنانەت لەگەڵ ئەو کەسانەی کە پێدەچێت دۆستانە بن.
• لە کەناڵی دووەم پشکنین بکە. ئەگەر هاوڕێیەکت داوای پارە یان کۆدەکانی کرد، پەیوەندییان پێوە بکە یان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ داوای بکە.
• بە کەسێک بڵێ. کەوتنە ژێر فێڵێکەوە شتێکی باو و هیچ شتێک نییە کە شەرمەزاری لێ بکرێت. ڕاپۆرتکردنی خێرا زیانەکان سنووردار دەکات.

بۆ پشکنینی ڕێنماییکراو ڕاستەوخۆ لە گووگڵەوە، دەتوانیت سەردانی myaccount.google.com/security-checkup بکەیت لە مۆبایلەکەدا، کە لە یەک شوێن پێداچوونەوە بە چوونەژوورەوە و ئامێرەکان و بژاردەکانی گەڕانەوە دەکات.

واتسئەپ یەکێکە لە بەرنامە بەناوبانگەکانی نامە ناردن بۆ هەرزەکاران. بۆ چاتی گروپی قوتابخانە و چێک-ئینی خێزان و پلانی کۆتایی هەفتە بەکاردێت. چونکە لەسەر ژمارەی تەلەفۆنەکەت کاردەکات، هەرکەسێک ئەو ژمارەیەی هەبێت دەتوانێت هەوڵبدات نامەت بۆ بنێرێت. ئەوەش فێڵبازەکان و کەسانی نامۆ کە زیاد دەکرێن بۆ گروپە گەورەکان و ئەو کەسانەی وا خۆیان نیشان دەدەن کە کەسێکن کە دەیناسیت.

بۆچی واتسئەپ پێویستی بە پشکنینی نهێنی هەیە

پەیامەکانی واتسئەپ لە کۆتایی بە کۆتایی کۆد دەکرێن، واتە ناوەڕۆکی چاتەکانت لەکاتی گەشتکردندا پارێزراون. کۆدکردن ڕێگری ناکات لە فێڵبازێک کە نامەیەکت بۆ بنێرێت، هەروەها ڕێگری ناکات لە کەسێک کە فێڵت لێبکات و دەستڕاگەیشتن بە ئەکاونتەکەت ڕادەست بکات. ڕێکخستنەکانی خوارەوە سنووردار دەکەن کێ دەتوانێت بگاتە دەستت و وردەکارییەکانت ببینێت، و ئەوان زۆر قورستر دەکەن بۆ هەر کەسێک کە دەست بەسەر ئەکاونتەکەتدا بگرێت.

فێڵە باوەکان کە دەبێت چاودێرییان بکەیت

• پەیامی "ژمارەی نوێ": کەسێک بانگەشەی ئەوە دەکات کە هاوڕێ یان خزمە و مۆبایلێکی نوێی هەیە و بە خێرایی داوای پارە، چاکەیەک یان کۆدێک دەکات.
• تەڵەی کۆدی پشتڕاستکردنەوە: نامەیەک دەڵێت "بە هەڵە کۆدەکەمم بۆ ناردووە، دەتوانی بینێریتەوە؟" کۆدەکە لە ڕاستیدا ئەو کۆدەیە کە ئەکاونتەکەت دەپارێزێت.
• بانگهێشتی گروپی نەخوازراو: زیاد دەکرێیت بۆ گروپێکی پڕ لە کەسانی نامۆ، زۆرجار لینکی خەڵاتی ساختە، هەلی کار یان وەبەرهێنان.
• بەستەری گوماناوی: بەخشینی ساختە، ئۆفەری "مۆبایلێکت بردەوە" یان هۆشداری بەپەلە کە بۆ ئەوە دانراوە کە پێش بیرکردنەوە کلیک بکەیت.

یاسای زێڕین

• هەرگیز کۆدی واتسئەپ شەش ژمارەیی یان پینێکی دوو هەنگاوی پشتڕاستکردنەوەت لەگەڵ کەسدا هاوبەش مەکە، بە هاوڕێکانیشەوە.
• ئەگەر "هاوڕێیەک" داوای پارە یان کۆدەکانی لە ژمارەیەکی نوێیەوە کرد، پەیوەندی بەو کەسە بکە کە ژمارە کۆنەکەیە یان داوای لە دایک و باوکێک یان سەرپەرشتیارێک بکە کە پشکنین بکات.
• لینکی ئەو کەسانەی کە نایانناسیت لێ مەدە، دووجار بیر لە لینکی هاوڕێکانت بکەرەوە کە هەست دەکەیت لە کارەکتەری دەرچوون.
• ئەگەر پەیامێک هەست بە ترس، فشار یان شەرمەزاری بکەیت، بە کەسێکی گەورەی متمانەپێکراو بڵێ. هەرگیز تووشی کێشە نیت بەهۆی ڕاپۆرتکردنی.

ناوی مینیوەکان دەتوانن کەمێک جیاواز بن لە نێوان ئایفۆن و ئەندرۆید و لە نێوان وەشانی ئەپەکاندا. ئەگەر نەتوانیت بژاردەیەک بدۆزیتەوە، لە ژێر ڕێکخستنەکان و نهێنیدا بەدوای هەمان وشەدا بگەڕێ. ئەنجامدانی ئەم کارە پێکەوە لەگەڵ دایک و باوک یان سەرپەرشتیار نزیکەی دە خولەک دەخایەنێت.