کاتێک ئەکاونتی هاککراوی هاوڕێیەکت نامەت بۆ دەنێرێت: فێڵەکەی DM ببینە

لە هاوڕێیەکی نزیکەوە پەیامێکت بۆ دێت: "هەی، ئازادیت؟ پێویستم بە چاکەیەکی خێرا هەیە." دەنگێکی ئاساییە. بەڵام زیاتر و زیاتر پەیامی وەک ئەمانە بە هیچ شێوەیەک لە هاوڕێکەتەوە نییە. فێڵبازەکان دەست بەسەر یەک ئەکاونتدا دەگرن، پاشان ئەو متمانەیە بەکاردەهێنن کە تێیدا دروستکراوە بۆ ئەوەی بگاتە هەموو ئەو کەسانەی لە لیستی پەیوەندییەکاندان. ئەم شێوازە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن ڕێکخراوە ئەمنییەکانەوە ڕاپۆرت دەکرێت، و کاردەکات چونکە ئێمە متمانەمان بەو ناوانە هەیە کە دەیانناسین.

بەزۆری فێڵەکە چۆن کاردەکات

تاوانباران لە ڕێگەی وشەی نهێنی دووبارە بەکارهێنراوەوە، بەستەرێکی فیشینگ یان چوونەژوورەوەیەکی دزەپێکراوەوە دەچنە ناو ئەکاونتێکەوە. کاتێک دەچنە ژوورەوە، چاتەکانی ئەم دواییە دەخوێننەوە بۆ ئەوەی ستایلەکەی خاوەنەکەی کۆپی بکەن، پاشان نامە بۆ هاوڕێکانیان بە داواکارییەکەوە دەنێرن. لەوانەیە هاوڕێکەت قفڵ بێت و هیچ بیرۆکەیەکی نەبێت کە ئەوە ڕوودەدات.

داواکاری باو بۆ چاودێریکردن

• "دەتوانی دەنگم پێبدەیت؟" بەستەرەکە دەچێتە سەر لاپەڕەیەکی چوونەژوورەوەی ساختە کە وردەکارییەکانت دەدزێت.
• "دەتوانی ئەو کۆدەم بۆ بنێری کە تازە وەرتگرتووە؟" ئەمە کۆدی پشتڕاستکردنەوە بۆ ئەکاونتەکەت . هاوبەشکردنی دەست چوونەژوورەوەت دەدات.
• "دەتوانی کارتی دیاریم بۆ بکڕیت؟ پارەکەت دەدەمەوە." شوێنپێی کارتی دیاری سەختە، هەر بۆیە فێڵبازەکان خۆشیان دەوێت.
• "ئەمە تۆیت لەم ڤیدیۆیەدا؟" بەستەرەکە چەواشەکارییە بۆ بەرنامە زیانبەخشەکان یان لاپەڕەیەکی ساختەی چوونەژوورەوە.
• "من تووشی کێشە بووم، بە کەس مەڵێ." نهێنی و بەپەلە تاکتیکی کلاسیکی فشارن.

ئاڵای سوور لە گفتوگۆکەدا

• وشەکان هەست دەکەیت کەمێک کوژاوەتەوە، زۆر فەرمی، یان جیاوازە لەوەی هاوڕێکەت بە شێوەیەکی ئاسایی قسە دەکات.
• پەیامەکە لە شینەوە دێتە دەرەوە، زۆرجار بە لینکی و کەمێکی تر.
• خۆیان لە پرسیارە سادەکان دەدزنەوە یان ناگۆڕدرێن بۆ پەیوەندی دەنگی یان ڤیدیۆیی.
• فشار هەیە بۆ ئەوەی لە ئێستادا مامەڵە بکەیت .
• داوای پارە، کۆد، پاسۆرد یان وێنە دەکەن.

خووی پشتڕاستکردنەوەی ٤ هەنگاوی

1. وچان. هێشتا پەنجە مەکە بەستەرەکە یان وەڵامی داواکارییەکە مەدە.
2. ڕێگەیەکی تر بپشکنە. پەیوەندی بە هاوڕێکەتەوە بکە، ژمارەی تەلەفۆنەکەی نامە بنێرە، یان لە کەسێک بپرسە کە لەگەڵیەتی. بۆ پشتڕاستکردنەوە هەمان چات بەکارمەهێنە.
3. پرسیارێکی شەخسی بکە. شتێک هەڵبژێرە کە تەنها هاوڕێکەت بزانێت کە لە پڕۆفایلی ئەواندا نادۆزرێتەوە.
4. ڕاپۆرت و بلۆک. ئەگەر فێڵ بوو، ئامرازی ڕاپۆرتی ئەپەکە بەکاربهێنە، پاشان بە ڕێگایەکی تر بە هاوڕێکەت بڵێ تا بتوانن ئەکاونتەکە پارێزراو بن.

ئەگەر پێشتر وەڵامت داوەتەوە یان کلیکت کردووە

بەسەر کەسانی وریاشدا دێت. خێرا و بە هێمنی مامەڵە بکە:

• ئەگەر لە هەر شوێنێک وشەی نهێنیت داخڵ کرد، یەکسەر بیگۆڕە. لە هەر سایتێکی تردا کە بەکاری هێناوە هەمان شت بکە.
• ئەگەر کۆدێکی پشتڕاستکردنەوەت هاوبەش کردووە، وشەی نهێنی خۆت بگۆڕە، پاشان لە هەموو ئامێرەکانی تر لە ڕێکخستنەکانی ئاسایشی ئەکاونتەکەدا دەربکەون.
• بە بەکارهێنانی ئەپی ڕەسەنایەتی ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری داگیرسێنە ئەگەر خزمەتگوزارییەکە پشتگیری یەکێکی بکات.
• ئەگەر پارە یان وردەکاری کارتی دیاریت نارد، پەیوەندی بە بانکەکەتەوە بکە یان دابینکەری کارتەکە و بە دایک و باوکێک، سەرپەرشتیارێک یان گەورەساڵێکی متمانەپێکراو بڵێ.
• ئەگەر فایلێکی گوماناویت کردەوە یان شتێکت دامەزراند، سکانێکی ئاسایش لەسەر ئامێرەکەت ئەنجام بدە.

ئەکاونتی خۆت بپارێزە بۆ ئەوەی تۆ "هاوڕێ" نەبیت لە فێڵەکەدا

• بۆ هەموو ئەکاونتێک وشەی نهێنی تایبەت بەکاربهێنە. بەڕێوەبەری وشەی نهێنی ئەمە ئاسان دەکات.
• ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری بۆ ئیمەیڵ و سۆشیال میدیا و یاریکردن دابگیرسێنە.
• هەرگیز ئەو کۆدانەی کە بۆ مۆبایلەکەت دەنێردرێت هاوبەش مەکە، تەنانەت لەگەڵ ئەو کەسانەی کە متمانەت پێیانە.
• ناوبەناو مێژووی چوونەژوورەوەت و ئەپەکانی پەیوەستکراو بپشکنە، و ئەوانەی بەکاریان ناهێنیت لاببە.
• ئەگەر دەستگەیشتنت لەدەستدا، ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی کەناڵێکی ترەوە هاوڕێکانت ئاگادار بکەرەوە. "هەر پەیامێکی سەیر لە منەوە پشتگوێ بخە"ی خێرا دەتوانێت فێڵەکە لە بڵاوبوونەوەی بوەستێنێت.

باسی بکە

زۆرێک لە هەرزەکاران دوای فێڵکردن هەست بە شەرمەزاری دەکەن و فێڵبازەکان پشت بەو بێدەنگییە دەبەستن. لەبیرت بێت ئەم پەیامانە بۆ گێلکردنی خەڵک دانراون. زوو پێگەیشتن بە کەسێکی گەورەساڵ یان هاوڕێیەک زیانەکان سنووردار دەکات و یارمەتی کەسانی دیکە دەدات لە هەمان تەڵە دوور بکەونەوە.

لە کوێ زیاتر بزانیت

بۆ ڕوونکردنەوەی ڤیدیۆیی و ڕێنماییە دابەزێنراوەکان، سەیری سایتە فەرمییەکانی سەنتەری نیشتمانی ئاسایشی ئەلیکترۆنی بەریتانیا (ncsc.gov.uk)، سەلامەت بمێنەرەوە لە ڕێگەی ئۆنلاینەوە (staysafeonline.org) و لاپەڕەکانی ئامۆژگاری بەکاربەرانی کۆمیسیۆنی بازرگانی فیدراڵی ئەمریکا (consumer.ftc.gov). ئەوان بابەتی بێبەرامبەر و بەردەوام نوێکراوە لەسەر دەستبەسەرداگرتنی ئەکاونت و خۆپاراستن لە فێڵکردن بڵاودەکەنەوە. پێش ئەوەی پشتی پێ ببەستیت، بەروارەکە لە هەر ڕێنماییەکدا بزانە، بەو پێیەی ئەپەکان زۆرجار ڕێکخستنەکانیان دەگۆڕن.

لەبیرت بێت: ناوێکی ئاشنا نایسەلمێنێت کە کەسی ڕاستەقینەیە. کاتێک نامەیەک داوای پارە، کۆدێک یان کلیکی خێرا دەکات، سەرەتا پشتڕاستی بکەرەوە و دووەم وەڵامی بدەرەوە.