مۆڵەتی ئەپی سەلامەت بۆ هەرزەکاران: چی ڕێگەپێدراوە و چی ڕەت بکرێتەوە
ئەپێکی نوێ دابەزێنیت، پێش ئەوەی تەنانەت شاشەی سەرەکی ببینیت دەست دەکات بە پرسیارکردن. "رێگە بدە دەستگەیشتن بە پەیوەندییەکانت؟" "رێگە بدە بە چوونە ناو شوێنەکەت؟" زۆربەی خەڵک بەبێ بیرکردنەوە پەنجە بخەنە سەر Allow ، چونکە خێراترین ڕێگایە بۆ دەستپێکردنی بەکارهێنانی ئەپەکە. بەڵام ئەو لێدانانە بڕیار دەدەن کە ئەپێک دەتوانێت چەند لە ژیانت ببینێت.
بۆچی مۆڵەتەکان گرنگن
مۆڵەتەکان ئەو دەرگایانەن کە ئەپێک بەکاری دەهێنێت بۆ گەیشتن بە تایبەتمەندی و داتاکانی مۆبایلەکەت. کامێرا و مایکرۆفۆن و وێنە و پەیوەندی و شوێنەکەت هەمووی لە پشت ئەو دەرگایانەوەن. هەندێک ئەپ پێویستیان پێیانە بۆ ئەوەی کاربکەن. هەندێکی تر داوای زیاتر لەوەی پێویستیان پێیەتی و ئەپێکی خراپ دروستکراو یان ساختە دەتوانێت ئەو دەستگەیشتنە بە خراپ بەکاربهێنێت بۆ ئەوەی بەدواداچوونت بۆ بکات، داتاکانت کۆبکاتەوە یان یارمەتی فێڵبازەکان بدات بۆ ئەوەی تۆ بکەنە ئامانج.
ئەو "ئایا مانای هەیە؟" تاقیکردنەوە
پێش ئەوەی پەنجە بنێیت بە ڕێگەدان، یەک پرسیار بکە: ئایا ئەم ئەپە پێویستی بەم مۆڵەتە هەیە بۆ ئەوەی کارەکانی ئەنجام بدات؟
- ئەپی نەخشەکان پێویستی بە شوێنی تۆ هەیە. ئەوەش مانای هەیە.
- ئەپی پەیوەندی ڤیدیۆیی پێویستی بە کامێرا و مایکرۆفۆنەکەت هەیە. ئەوەش مانای هەیە.
- ئەپێکی سادەی چرای دەستی، کاغەزی دیوار یان کویز کە داوای پەیوەندییەکان یان مایکرۆفۆنەکەت بکات، مانای نییە.
- یارییەک کە داوای پەیوەندییەکان یان نامە کورتەکانت بکات، ئاڵای سوورە.
ئەگەر داواکارییەکە لەگەڵ مەبەستی ئەپەکەدا نەگونجێت، ڕێگە مەدە هەڵبژێرە. بەگشتی ئەپەکانی باش هێشتا کاردەکەن، یان ڕوونی دەکەنەوە کە چ تایبەتمەندییەک سنووردار دەبێت.
ئەو مۆڵەتانەی کە شایەنی چاودێری زیاترن
- شوێن: ئەمەش دەتوانێت ئاشکرای بکات کە لە کوێ دەژیت و لە کوێ دەخوێنیت و کۆدەبیتەوە. هەرکاتێک توانیت لەبری "هەمیشە" "لەکاتی بەکارهێنانی ئەپەکە" هەڵبژێرە. هەروەها هەردوو ئایفۆن و ئەندرۆید ڕێگەت پێدەدەن تەنها شوێنێکی نزیکەیی هاوبەش بکەیت، ئەمەش بەسە بۆ کەشوهەوا یان هەواڵی ناوخۆیی.
- مایکرۆفۆن و کامێرا: ئەمانە تەنها بەو ئەپانە بدە کە لە ڕاستیدا تۆماریان دەکەیت یان پەیوەندییان پێوە دەکەیت. ئەگەر ئەپێک هیچ هۆکارێکی نەبوو بۆ گوێگرتن، نابێت دەستی پێ بگات.
- پەیوەندییەکان: بە پێدانی ئەمە وردەکارییەکانی هاوڕێ و خێزانەکەتیش هاوبەش دەکات، نەک تەنها وردەکارییەکانی تۆ. بیر لەوە بکەرەوە کە ئایا ئەوان ئاسوودە دەبن لەگەڵیدا؟
- وێنە و فایلەکان: لە شوێنێک کە دەتوانیت، هەڵبژێرە تەنها وێنە هەڵبژێردراوەکان هاوبەش بکەیت نەک هەموو کتێبخانەکەت.
- نامە و لۆگی پەیوەندی: زۆر کەم ئەپ هەیە بە شێوەیەکی یاسایی پێویستیان بەمانە. گومان لە هەر شتێک بکە کە پرسیار دەکات.
- دەستڕاگەیشتن یان "پێشاندان بەسەر ئەپەکانی تردا": ئەم ڕێکخستنە بەهێزانە هەندێک جار لەلایەن ئەپەکانی زیانبەخشەوە خراپ بەکاردەهێنرێن. هەرگیز نەیانکەنە کار چونکە پۆپ ئاپێک یان کەسێکی نامۆ پێت دەڵێت.
لە ماوەی پێنج خولەکدا پێداچوونەوە بە مۆڵەتەکانت بکە
ناوی مینیوەکان لە نێوان براندەکانی مۆبایل و وەشانی نەرمەکاڵاکاندا کەمێک جیاوازن، بەڵام هەنگاوەکان هاوشێوەن.
- لە ئایفۆن: Settings بکەرەوە، پاشان Privacy & Security. پەنجە بنێ بە پۆلێک وەک خزمەتگوزاری شوێن، کامێرا یان مایکرۆفۆن بۆ ئەوەی بزانیت کام ئەپ دەستڕاگەیشتنیان هەیە.
- لەسەر ئەندرۆید: Settings بکەرەوە، پاشان Privacy (یان Security و privacy)، پاشان Permission manager. پەنجە بنێ بە مۆڵەتێک بۆ ئەوەی بزانیت کام ئەپ بەکاری دەهێنن.
- هەر شتێک کە بۆ ئەو ئەپە مانای نەبێت بیکوژێنەرەوە.
- ئەو ئەپانە بسڕەوە کە چیتر بەکاریان ناهێنیت. ئەپێک کە لەبیرت چووبێت هێشتا دەتوانێت دەستڕاگەیشتن ڕابگرێت.
- ئەم پشکنینە هەر چەند مانگ جارێک و دوای نوێکردنەوەی ئەپەکانی گەورە دووبارە بکەرەوە.
هەروەها هەردوو سیستەمەکە بژاردەی "یەکجار ڕێگە بدە" یان "تەنها ئەمجارە" پێشکەش دەکەن. ئەوان بەسوودن کاتێک پێویستت بە تایبەتمەندییەک بێت بۆ ماوەیەکی کورت، وەک سکانکردنی بەڵگەنامەیەک، بەبێ ئەوەی دەستڕاگەیشتنێکی درێژخایەن ڕادەست بکەیت.
لە شوێنە گونجاوەکان ئەپەکان بەدەست بهێنە
مۆڵەتەکان تەنها بەشێکن لە وێنەکە. ئەپەکان لە ئەپ ستۆری فەرمی یان گووگڵ پلەی دابەزێنە نەک لەو بەستەرانەی کە لە نامە، پۆپ ئاپ یان پۆستی سۆشیال میدیادا دەنێردرێت. ناوی گەشەپێدەرەکە بزانە، پێداچوونەوەکانی ئەم دواییە بخوێنەرەوە و ئاگاداربە لەو ئەپانەی کە بەڵێنی تایبەتمەندی پریمیۆمی بێبەرامبەر، فێڵکردن یان "هاک" بۆ یارییە بەناوبانگەکان دەدەن. ئەوانە ڕێگەی باون بۆ ئەوەی شتێکی زیانبەخش دابنێیت و دەستڕاگەیشتنێکی فراوانی پێبدەیت.
ئامۆژگاری بۆ خێزانەکان
دایک و باوک و هەرزەکاران دەتوانن پێکەوە پشکنینی مۆڵەت بکەن. باشترین کاریگەری دەبێت وەک گفتوگۆ نەک وەک وتار: سەیری کام ئەپەکان دەتوانن شوێن یان مایکرۆفۆن ببینن، و پێکەوە بڕیار بدەن کە چی مەعقولە. ئامرازە خێزانییە ناوەکییەکان، وەکو Screen Time ی ئەپڵ و Family Link ی گووگڵ، دەتوانن پێویستیان بە ڕەزامەندی دایک و باوک هەبێت بۆ دابەزاندنی ئەپی نوێ، ئەمەش ساتێکی سروشتیت پێدەدات بۆ ئەوەی باس لەوە بکەیت کە هەر ئەپێک داوای چی دەکات.
چی بکەیت ئەگەر بە هەڵە ڕێگەت بە شتێک دا
تووشی شڵەژان مەبە. دەتوانرێت لە هەر کاتێکدا لە ڕێکخستنەکانتدا مۆڵەتەکان بگۆڕدرێن. ئەگەر ئەپێک ڕەفتارێکی سەیر و سەمەرەی کرد، پاتریەکەت تەواو کرد، ڕیکلامی چاوەڕواننەکراو پیشان دەدات یان نامەیەک دەنێرێت کە تۆ نەتنووسیوە، ئەم هەنگاوانە بگرە:
- مۆڵەتەکانی لاببە، پاشان دایبمەزرێنە.
- وشەی نهێنی ئەو ئەکاونتانە بگۆڕە کە لەو ئەپەدا بەکاریان هێناوە.
- بە کەسێکی گەورەی متمانەپێکراو بڵێ، بە تایبەت ئەگەر کەسێک فشاری لەسەر کردیت بۆ ئەوەی دایبمەزرێنیت.
ئەو شتەی کە دەبەن
تۆ کۆنتڕۆڵی ئەو شتانە دەکەیت کە مۆبایلەکەت هاوبەشی دەکات. پێش ئەوەی پەنجە بنێیت بە ڕێگەدان وەستان، کەمترین دەستڕاگەیشتن بە ئەپەکان بدە کە پێویستیان پێیەتی و بە بەردەوامی ڕێکخستنەکانت بپشکنە. چەند چرکەیەک بیرکردنەوە دەتوانێت شوێنەکەت و وێنەکانت و وردەکارییەکانی هاوڕێکانت زۆر سەلامەتتر بهێڵێتەوە.