ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری سادە کراوە: ڕێنمایی هەرزەکاران بۆ قوفڵی دووەم
ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری چییە؟
ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری (2FA) واتە پێویستت بە دوو بەڵگەی جیاوازە بۆ چوونە ژوورەوە، یەکەمیان وشەی نهێنی خۆتە. دووەمیان شتێکە کە تەنها خۆت هەتە، وەک کۆدێک لە ئەپێکەوە، کلیلی ئاسایش، یان پەسەندکردنێک لە مۆبایلەکەتدا. ئەگەر کەسێک وشەی نهێنی تۆ بدزێت یان پێشبینی بکات، ئەوا هەر لە هەنگاوی دووەمدا گیر دەخوات.
وەک خانوویەک بیری لێبکەرەوە کە کلیلی دەرگای پێشەوەی هەبێت و کۆدی زەنگی ئاگادارکردنەوەی هەبێت. دزێک کە کلیلەکەی دەدۆزێتەوە هێشتا ناتوانێت بە هێمنی بچێتە ژوورەوە.
بۆچی هەرزەکاران پێویستە گرنگی پێبدەن
وشەی نهێنی لە پێشێلکردنی داتاکان دزە دەکات، لە سەرانسەری سایتەکاندا دووبارە بەکاردەهێنرێتەوە و لەلایەن لاپەڕەکانی چوونەژوورەوەی ساختەوە فێڵیان لێدەکرێت. یاری و سۆشیال میدیا و ئیمەیڵ و ئەکاونتی قوتابخانە هەموویان ئامانجی سەرنجڕاکێشن. 2FA ناتکاتە نەدۆڕاو، بەڵام زۆرێک لە ئاسانترین هێرشەکان بلۆک دەکات.
جۆرە سەرەکییەکان، لە بەهێزترەوە بۆ لاوازتر
- پاسکی و کلیلی ئاسایش: ئەمانە زۆر قورسن بۆ فیشکردن چونکە تەنها لەسەر ماڵپەڕی ڕاستەقینە کاردەکەن. کاتێک خزمەتگوزارییەک پێشکەشیان دەکات بەکاریان بهێنە.
- ئەپەکانی Authenticator: ئەو ئەپانەی کە هەر ٣٠ چرکەیەک یان زیاتر کۆدێکی نوێی ٦ ژمارەیی دروست دەکەن. ئەوان هەڵبژاردەیەکی ڕۆژانەی زۆر باشن.
- داوای پەسەندکردن: ئاگادارکردنەوەیەکی "بەڵێ، ئەوە منم" لە ئەپێکدا. گونجاوە، بەڵام پێش ئەوەی لێبدەیت وردەکارییەکان بخوێنەرەوە.
- کۆدی نامەی کورتەنامە (SMS): باشترە لە هیچ، بەڵام لاوازترە، چونکە هەندێک جار ژمارە تەلەفۆنەکان دەڕفێنرێن و دەقەکان دەگیرێن. تەنها لە حاڵەتێکدا بەکاریان بهێنە کە هیچی تر پێشکەش نەکرێت.
- کۆدی پاشەکەوت: کۆدی یەکجارەکی بۆ حاڵەتی فریاگوزاری، وەک لەدەستدانی مۆبایلەکەت.
کام ئەکاونتەکان سەرەتا بپارێزین
- ئیمەیڵی سەرەکیت. دەتوانێت نزیکەی هەموو وشەی نهێنییەکی تر ڕێست بکاتەوە، بۆیە کلیلی سەرەکییە.
- ئەکاونتی ئەپڵ، گووگڵ یان مایکرۆسۆفتەکەت. زۆرجار ئەمانە وێنە و پاشەکەوت و کڕینی ئەپەکانت دەگرن.
- ئەکاونتەکانی یاریکردن وەک ستێم، ئیپیک، ئێکس بۆکس یان پلەیستەیشن، کە شتومەک و وردەکارییەکانی پارەدانی بەستراو لە مەترسیدان.
- سۆشیال میدیای وەک ئینستاگرام و تیک تۆک و سناپچات و دیسکۆرد.
- ئەکاونتی قوتابخانە , ئەگەر قوتابخانەکەت ڕێگە بە 2FA بدات.
چۆنیەتی داگیرساندنی لە ماوەی نزیکەی پێنج خولەکدا
- ڕێکخستنەکانی ئەکاونتەکە بکەرەوە و بەدوای Security, Login, Privacy یان Password بگەڕێ.
- ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری ، پشتڕاستکردنەوەی ٢ هەنگاوی یان Passkeys هەڵبژێرە.
- ئەگەر دەتوانیت ئەپی ڕەسەنایەتی یان کلیلی تێپەڕبوون هەڵبژێرە. تەنها وەکو فاڵباک کورتەنامە هەڵبژێرە.
- کۆدی QR سکان بکە یان هەنگاوەکانی سەر شاشەکە پەیڕەو بکە بۆ بەستنەوەی ئەپەکە.
- کۆدەکانی پاشەکەوتکردن لە شوێنێکی سەلامەتدا هەڵبگرە، وەک بەڕێوەبەری وشەی نهێنی خێزان یان کۆپییەکی چاپکراو کە لە ماڵەوە هەڵگیراوە. لە وێنەیەکی شاشەدا لە شاشەی قوفڵەکەتدا بەجێیان مەهێڵە.
- بە چوونە دەرەوە و گەڕانەوە بۆ ناوەوە تاقی بکەرەوە.
تەڵە باوەکان کە دەبێت لێی دوور بکەونەوە
- هەرگیز کۆدێک هاوبەش مەکە. هیچ تیمێکی پشتگیری ڕاستەقینە، هاوڕێیەک یان "بەڕێوەبەرێک" پێویستی بە کۆدی 2FA ی تۆ نییە. ئەگەر کەسێک داوای بکات ئەوە فێڵە.
- ئاگاداری لاپەڕەکانی چوونەژوورەوەی ساختە بن. فێڵبازەکان دەتوانن لاپەڕەیەکی چوونەژوورەوە کۆپی بکەن و داوای وشەی نهێنی و کۆدەکانتان بکەن و دەستبەجێ بەکاریان بهێنن. ناونیشانی وێبەکە بپشکنە، یان خۆت ئەپی فەرمی بکەرەوە لەبری ئەوەی کلیک لەسەر بەستەرێک بکەیت.
- ڕەتکردنەوەی ئامۆژگارییە چاوەڕواننەکراوەکان. ئەگەر ڕەزامەندی چوونەژوورەوە دەرکەوت و هەوڵت نەدا بچیتە ژوورەوە، پەنجە بنێ بە ڕەتکردنەوە و ڕاستەوخۆ وشەی نهێنی خۆت بگۆڕە. هێرشبەران هەندێک جار ئاماژە بە سپام دەکەن بەو هیوایەی کە تۆ پەنجە بخەیتە سەر Approve تەنها بۆ ئەوەی بوەستن.
- تاکە ئامێرەکەت لەدەست مەدە. کۆدی پاشەکەوت بهێڵەرەوە و بژاردەی گەڕانەوە زیاد بکە بۆ ئەوەی مۆبایلێکی شکاو بۆ هەمیشە قفڵت نەکات.
خێزانەکەت بەشدار بکە
دایک و باوک و سەرپەرشتیارانیش ئامانجن. پێکەوە دابنیشن و 2FA لەسەر ئەکاونتی ئیمەیڵی خێزانەکە و هەر ئەکاونتێکی هاوبەشی ستریمینگ، بازاڕکردن یان کۆنسۆڵ دابنێن. ئەگەر بەڕێوەبەری وشەی نهێنی بەکاردەهێنیت، بزانە کە ئایا کۆدەکانی پاشەکەوت بە شێوەیەکی پارێزراو هەڵدەگرێت یان نا. ڕێککەوتنێکی سادە بکە: ئەگەر کەسێک کۆدێکی چاوەڕواننەکراو یان ئامۆژگارییەکی بۆ هات، ئەوا بە ئەوانی دیکە دەڵێت نەک پشتگوێی بخات.
ئەگەر پێت وایە کەسێک هاتۆتە ژوورەوە
- یەکسەر وشەی نهێنی بگۆڕە، لە ئیمەیڵەکەتەوە دەست پێ بکە.
- لە ڕێکخستنەکانی ئاسایشەوە لە هەموو ئامێرەکان دەربچن.
- ئیمەیڵ و ژمارەی تەلەفۆنی گەڕانەوەت بپشکنە، لە ئەگەری گۆڕینی هێرشبەرەکە.
- دووبارە 2FA ـەکەت دروست بکەرەوە و کۆدی پاشەکەوتی نوێ دروست بکە.
- بە کەسێکی گەورەی متمانەپێکراو بڵێ و کێشەکە بۆ پلاتفۆرمەکە ڕاپۆرت بکە.
ڤیدیۆ و ڕاپۆرت بۆ زانیاری زیاتر
ڤیدیۆ: لەبری بەستەری هەڕەمەکی، لە یوتیوب بگەڕێ بۆ ڕوونکردنەوە لە کەناڵە فەرمییەکانی وەک گووگڵ، مایکرۆسۆفت، یان دەزگا ئەلیکترۆنییە نیشتمانییەکان. بەدوای "ڕەسەنایەتی دوو فاکتەری ڕوون کراوەتەوە" یان "کلیلی تێپەڕبوون چییە" بگەڕێ و بزانە کە کەناڵەکە پشتڕاستکراوەتەوە.
ڕاپۆرت و ڕێنماییەکان: سەنتەری نیشتمانی ئاسایشی ئەلیکترۆنی بەریتانیا (ncsc.gov.uk) ڕێنماییەکی هەیە بە ناوی "پشکنینی دوو هەنگاوی دابگیرسێنە". کەمپەینی "جیهانەکەمان پارێزراو"ی CISA (cisa.gov/secure-our-world) ئامۆژگاری سادەی ڕەسەنایەتی فرە فاکتەری هەیە. بۆ زانینی نوێترین وەشانی PDF کە دەتوانرێت دابەزێنرێت، ئەم سایتانە بپشکنە.
کۆتا هێڵ
وشەی نهێنی بەهێز یەکەم قوفڵتە، و 2FA دووەم قوفڵتە. ئەمڕۆ بە ئیمەیڵەکەت دەست پێ بکە، ئەپی ڕەسەنایەتی یان کلیلی پاس هەڵبژێرە، کۆدەکانی پاشەکەوتەکەت هەڵبگرە و هەرگیز کۆدێک ڕادەستی کەس نەکەیت. ئێستا چەند خولەکێک دەتوانێت ڕزگارت بکات لە لەدەستدانی ئەکاونتەکەت دواتر.